Badanie PSA to bezbolesne badanie krwi, które pozwala sprawdzić poziom markera produkowanego przez prostatę i wykryć nieprawidłowości wymagające dalszej oceny lekarskiej. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest PSA, jakie znaczenie ma to badanie w diagnostyce chorób prostaty, kiedy należy je wykonać oraz dlaczego interpretacja wyniku powinna odbywać się w konsultacji z lekarzem.

Antygen PSA z krwi – co wykrywa?

PSA (antygen swoisty dla prostaty) to białko produkowane przez komórki gruczołu krokowego. Jest enzymem należącym do grupy kalikrein, którego główną rolą jest upłynnianie nasienia. W przypadku raka prostaty komórki nowotworowe często uwalniają do krwi większe ilości PSA niż zdrowa tkanka, dlatego podwyższony poziom tego markera może sugerować obecność nowotworu.

Należy jednak pamiętać, że sam wynik badania PSA nie pozwala na postawienie diagnozy. Jego właściwa interpretacja wymaga uwzględnienia wyniku badania prostaty przez odbytnicę (DRE, Digital Rectal Examination), wywiadu lekarskiego oraz – w razie potrzeby – dodatkowych badań diagnostycznych.

Podwyższony poziom PSA nie stanowi ostatecznego potwierdzenia raka prostaty.

Podwyższone stężenie PSA może być związane nie tylko z rakiem prostaty, ale również z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego, stanem zapalnym prostaty czy przebytymi zabiegami urologicznymi.

Według informacji udostępnionych na pacjent.gov.pl wynika, że: blisko 25% mężczyzn z podwyższonym stężeniem PSA nie ma raka, a blisko 20% chorych na raka stercza ma prawidłowe stężenie PSA w surowicy. Z tego powodu oznaczenie PSA powinno być wykonywane łącznie z badaniem per rectum. 

Kiedy PSA jest niepokojące?

Stężenie PSA w surowicy krwi jest parametrem ciągłym, co oznacza, że wraz ze wzrostem jego wartości rośnie również prawdopodobieństwo występowania raka gruczołu krokowego. Obecnie za wynik wymagający dalszej oceny uznaje się stężenie PSA przekraczające 3 ng/ml.

Norma PSA według wieku

• Norma PSA dla mężczyzn w wieku 40-50 lat – 2, 5 ng/ml
• Norma PSA dla mężczyzn w wieku 50–60 lat – 3, 5 ng/ml
• Norma PSA dla mężczyzn w wieku 60–70 lat – 4, 5 ng/ml
• Norma PSA dla mężczyzn w wieku 70–80 lat – 6, 5 ng/ml

Jak interpretować wynik PSA?

Interpretacja wyniku badania PSA powinna zawsze należeć do lekarza. Specjalista oceni wynik w odniesieniu do wieku pacjenta, zgłaszanych objawów oraz historii medycznej, odpowie na wszelkie pytania i wyjaśni ewentualne wątpliwości. Jeśli będzie to uzasadnione, zleci również dalszą diagnostykę, taką jak badanie per rectum (DRE), rezonans magnetyczny prostaty czy biopsję, aby ustalić przyczynę podwyższonego stężenia PSA.

Antygen PSA – pytania, które najczęściej zadają pacjenci

➡️ Jak wykonywane jest badanie PSA?

Badanie PSA polega na pobraniu niewielkiej próbki krwi z żyły.

➡️ Jak przygotować się do badania antygenu PSA?

Aby wynik badania PSA był jak najbardziej wiarygodny, przez około 48 godzin przed pobraniem krwi należy unikać wytrysku, intensywnego wysiłku fizycznego oraz jazdy na rowerze lub motocyklu. Badania nie powinno się również wykonywać bezpośrednio po badaniu per rectum, biopsji prostaty ani innych zabiegach urologicznych, ponieważ mogą one przejściowo podwyższyć stężenie PSA. Samo badanie zazwyczaj nie wymaga bycia na czczo.

➡️ Kiedy wykonać pierwsze badanie PSA?

Pierwsze badanie PSA warto rozważyć około 50. roku życia, natomiast mężczyźni z podwyższonym ryzykiem zachorowania (np. z rodzinnym występowaniem raka prostaty) powinni skonsultować z lekarzem wykonanie badania już około 45. roku życia, a w niektórych przypadkach nawet wcześniej. Decyzję o rozpoczęciu badań najlepiej podjąć wspólnie z lekarzem, który oceni indywidualne czynniki ryzyka.

➡️ Przy jakich objawach lekarz może zlecić wykonanie badania PSA (niezależnie od wieku)?

• Częste oddawanie moczu, szczególnie w nocy.
• Trudności z rozpoczęciem lub utrzymaniem strumienia moczu.
• Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.
• Ból podczas oddawania moczu lub wytrysku.
• Obecność krwi w moczu lub nasieniu.

➡️ PSA wolny i całkowity – różnice

PSA całkowite to ogólny poziom antygenu PSA we krwi, czyli substancji produkowanej przez komórki prostaty. PSA wolne (fPSA) to część tego antygenu, która krąży we krwi w niezwiązanej formie. Oznaczenie obu wartości i ich wzajemnego stosunku może pomóc lekarzowi lepiej ocenić, czy podwyższony wynik PSA może wynikać ze zmian łagodnych, czy wymaga dalszej diagnostyki w kierunku raka prostaty.

➡️ Czy prawidłowy wynik PSA wyklucza raka prostaty?

Nie. Prawidłowy poziom PSA zmniejsza prawdopodobieństwo choroby, ale nie wyklucza jej całkowicie. W razie niepokojących objawów konieczna może być dalsza diagnostyka.

➡️ Jak często wykonywać badanie PSA?

Częstotliwość badań zależy od wieku, wyjściowego poziomu PSA, występowania czynników ryzyka oraz zaleceń lekarza. Nie ma jednego harmonogramu odpowiedniego dla wszystkich mężczyzn.

➡️ Czy do badania PSA potrzebne jest skierowanie?

W laboratoriach komercyjnych badanie PSA można zazwyczaj wykonać bez skierowania, odpłatnie. Jeśli badanie ma być sfinansowane ze środków publicznych NFZ, skierowanie może wystawić lekarz, jeżeli uzna je za zasadne w ramach diagnostyki lub profilaktyki.

KONTAKT 

Zapraszamy do kontaktu specjalistów zainteresowanych nowoczesnymi metodami diagnostyki i leczenia raka prostaty, pozwalającymi na dokładniejsze wykrywanie zmian nowotworowych i lepsze dopasowanie terapii do pacjenta.

mgr inż. Piotr Ryckiewicz

 +48 601 728 281

 pr@meden.com.pl